ارزشیابی (Evaluation)از ارکان برنامه ریزی در کلیه سیتمها به ویژه سیستمهای علمی ، پژوهشی و فناوری است. درسیستمهای آکادمیک به عنوان یکی از مهمترین ساختارهای اجتماعی دانش بنیان (Science-based) ارزشیابی در سطوح مختلف بصورت روزمره صورت می گیرد. بدین ترتیب که بسادگی از ارزشیابی های دوره ای یا جامع دانشجویان تا ارزشیابی عملکرد اعضای هیات علمی در چارچوب ارتقاء، ارزشیابی طرحهای تحقیقاتی در قالب پروپوزال (Proposal)، ارزشیابی یا مرور (Review) مقالات جهت چاپ در مجلات یا ارائه در کنقرانسهای علمی آغاز می گردد و تا پیجیده ترین مدلهای ارزشیابی سیستمها همچون فناوریها، مجلات، مراکز پژوهشی، دانشگاه ها، و حتی کشورها پیش می رود.

از آنجا که نتایج ارزشیابی باید جهت مقایسه وتفسیر به مصادیق عینی تبدیل گردد عموما نظامهای ارزشیابی همراه با ارائه مقیاسهای کمی و رتبه بندی می باشند. به این ترتیب معیارها و مقیاسهای کمی در خدمت سیستمهای ارزشیابی و رتبه بندی قرار می گیرد تا نتایج قابل تفسیر شود.

به عنوان نمونه در ارزشیابی مجلات معیارهای متعددی همچون گردش مجله (Circulation)، عامل تاثیر(Impact Factor)، تعداد كل ارجاع به مقالات در يك مجله (Total Cites نيمه عمر ارجاع (Cited Half –Life) ، شاخص فوريت (Immediacy Index ) و … مورد استفاده قرار می گیرد و  وب سایت ها و موسسات بزرگی در دنیا در این زمینه فعالیت می کنند که شاید مشهورترین نمونه آنها موسسه اطلاعات علمی (Thomson-Reuters Institute for Scientific Information) یا به اختصار ISI می باشد که یک موسسه علمی غیردولتی واقع در فیلادلفیای امریکاست. کاربرد معیارهای مذکور صرفا محدود به رتبه بندی مجلات نیست و امروزه برای ارزشیابی کیفیت مقالات و همچنین پژوهشگران و مراکز علمی و دانشگاهی نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

ارزش نتایج ارزشیابی آنجا بیشتر آشکار می گردد که می تواند گویای کارایی(Performance) فرد، فرآورده یا سیستم مورد نظر باشد. هم اکنون در بیشتر سیستمهای آکادمیک دنیا مبنای تخصیص منابع و امکانات، بازدهی و کارایی آن می باشد. ارزشیابی، داده های لازم را جهت قضاوت در مورد کارایی فرد یا سیستم مورد نظر فراهم می آورد. امروزه حتی در ثروتمندترین سیستمهای علمی یا غیرعلمی جهان به دلیل محدودیت منابع و توجه به اصول بهره وری، چگونگی مصرف درست آن حائز اهمیت ویژه ای می باشد. لذا نتایج ارزشیابی ها مدیران را در طراحی مدلهای صحیح تخصیص منابع یاری می دهد.

از سوی دیگر ارزشیابی، دادهای لازم را جهت شناسایی نقاط قوت و ضعف و برنامه ریزی برای آینده فراهم می آورد. این مهم مختص مدیران ارشد یا برنامه ریزان عالی نیست و فرد یا سیستم مورد ارزیابی نیز به همان میزان می تواند در برنامه ریزیهای آینده خود از آن سود برد.

شکل گیری رقابتهای سازنده یکی دیگر از نتایج ارزشیابی است که عموما باعث ایجاد انگیزه تلاش در فرد و گروه می شود. گرچه همواره تنها یک فرد یا گروه در بالاترین سطح ارزشیابی قرار می گیرد ولی نهایتا ماحصل شکل گیری این انگیزه و تلاش به سود همه تمام خواهد شد.

در کشورمان ایران با تلاش همه جانبه دانشمندان متعهد و متخصص ایرانی و توجه ویژه دولتها و نظام جمهوری اسلامی به دانش و فناوری، شاهد توسعه چشمگیر در برنامه ها و مراکز علمی و پژوهشی هستیم و هر روز اخبار جدیدی ازموفقیتهای دانشمندان و پژوهشگران کشورمان درعرصه های مختلف به گوش می رسد. از آنجا که طی سالهای گذشته کمیت و تعداد دانشگاه های کشور بسرعت افزایش یافته است اینک توجه به کیفیت برنامه ها و سیستمهای علمی اهمیتی دوچندان پیدا کرده است. تداوم و توسعه این روند با پایش مستمر، برنامه ریزیهای دقیق و دقت در الگوهای مصرف منابع امکانپذیر است. لذا در نخستین روزهای سالی که به عنوان سال جهاد اقتصادی نامگذاری شده است، موسسه توسعه دانش، پژوهش و فناوری فرزان در راستای سیاستهای اصولی و جهت گیریهای صحیح معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اقدام به راه اندازی سامانه ارزشیابی دانش، پژوهش و فناوری (سنجه) نموده است.

موسسه توسعه دانش، پژوهش و فناوری فرزان هم اکنون از تجربه اجرای چند مدل ارزشیابی بهره می برد. اجرای طرح مطالعاتی و پایلوت ارزشیابی عملکرد دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی کشور در سال 1386، مقایسه و تحلیل الگوهای ارزشیابی عملکرد مراکز تحقیقاتی و دانشگاه ها در سالهای 1385 و 1386 و ارزشیابی، رتبه بندی و انتخاب پژوهش و مقاله برگزیده در جشنواره پژوهشی و نوآوری فارابی در اسفند ماه 1387 از جمله این موارد است. این موسسه بصورت روزانه اقدام به ارزشیابی رایگان مطالعات و مقالات پژوهشی و ارائه بازخورد متدولوژیک و پیشنهادهای اصلاحی به پژوهشگران می نماید که ما حصل آن چاپ قریب به 140 مقاله در مجلات معتبر بین المللی تا کنون می باشد.

امید است خدمت اخیر این موسسه در زمینه راه اندازی سامانه ارزشیابی دانش، پژوهش و فناوری (سنجه) نیز به عنوان گامی کوچک در راستای اعتلای علمی ایران اسلامی در سطح جهان و خدمت به دانش و دانشمندان ایرانی، مورد رضای الهی قرار گیرد.

معرفی سامانه ارزشیابی دانش، پژوهش و فناوری (سنجه)

به سامانه “ارزشیابی دانش، پژوهش و فناوری (سنجه)” خوش آمدید. این سامانه دارای سه سایت یا بخش اصلی است:

 

سایت آبی رنگ: ارزشیابی دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی علوم پزشکی کشور

سایت سبز رنگ: ارزشیابی مجلات علوم پزشکی کشور

سایت قرمز رنگ: ارزشیابی جشنواره ها و همایشهای علمی

 

در سایت ارزشیابی دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی علاوه بر اعلام عملکرد و نتایج طرحهای اجرا شده در سطح کشور، اخبار مرتبط با ارزشیابی و رتبه بندی های داخلی و بین المللی مراکز علمی و پژوهشی ایرانی و خارجی درج می شود. سنجه قادر به ارائه سرویسهای ارزشیابی و پایش به مراکز دانشگاهی  و پژوهشی برای بررسی کیفیت و کمیت محصولات پژوهشی یا عملکرد پژوهشگرانشان است. از جمله امکانات قابل استفاده سنجه برای مراکز پژوهشی و صنایع دارویی پایش (Monitoring)  مطالعات اپیدمیولوژیک و کارآزماییهای بالینی جهت اطمینان از اعتبار و درستی داده ها می باشد.

 

در سایت ارزشیابی مجلات علوم پزشکی کشور محور اصلی اجرای برنامه ارزشیابی مجلات علوم پزشکی زیر نظر معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت می باشد. در کنارآن، سنجه در این بخش، مطالب مفید و آموزشی برای سردبیران و همچنین اخبار مربوط به موضوع در زمینه مجلات داخلی و بین المللی منتشر می نماید.

 

سایت ارزشیابی جشنواره ها و همایشهای علمی دربرگیرنده مطالبی در مورد ارزشیابی مقالات و مطالعات پژوهشی است.  سردبیران مجلات و مسوولین برگزاری همایشها و جشنواره ها می توانند از مشاوره و حمایت سامانه سنجه برای ارزشیابی و رتبه بندی مقالات و مطالعات  ارائه شده بهره جویند. 

 در عین حال پژوهشگران یا مراکز پژوهشی می توانند مقالات و مطالعات پژوهشی خود را جهت ارزشیابی رایگان برای ما ارسال کنند. سنجه پس از تحلیل، گزارش مکتوبی را در مورد ملاحظات متدولوژیک، آماری، محتوایی، فنی و نگارش انگلیسی مقاله به شما ارائه می نماید.